«Τον τελευταίο καιρό έχω την αίσθηση ότι δεν με ακούς καθόλου.»
Και αμέσως στο μυαλό μας εμφανίζεται:
Δεν είναι αλήθεια.
Ύστερα ίσως συνεχίσουμε:
Μα χθες σε άκουγα για μισή ώρα.
Και ο άλλος απαντά:
Βλέπεις; Πάλι απλώς αμύνεσαι.
Η κριτική είναι δυσάρεστη ακριβώς επειδή συχνά δεν την ακούμε μόνο ως πληροφορία για μία συγκεκριμένη συμπεριφορά.
Μπορεί να την ακούσουμε ως:
«Είμαι κακός σύντροφος.»
«Είμαι ανίκανος συνάδελφος.»
«Απέτυχα.»
Και έτσι αρχίζουμε να αμυνόμαστε πριν καν καταλάβουμε τι ήθελε πραγματικά να μας πει ο άλλος.
Η άμυνα είναι φυσιολογική, αλλά συχνά μπλοκάρει τη συζήτηση
Φανταστείτε ότι ένας συνάδελφος σας λέει:
Με ενοχλεί που συχνά με διακόπτεις στις συσκέψεις.
Ίσως νιώσετε αμέσως την ανάγκη να απαντήσετε:
Δεν είναι αλήθεια, όλοι διακόπτουν εκεί.
Ή:
Επειδή μιλάς πάρα πολλή ώρα.
Ίσως αυτές οι απαντήσεις να περιέχουν κάποια αλήθεια.
Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν έχετε ασχοληθεί καθόλου με αυτό που σας λέει ο συνάδελφος.
Έτσι, η συζήτηση εύκολα μετατρέπεται από:
«Με ενοχλεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά.»
σε:
«Ποιος από τους δυο μας έχει δίκιο;»
Το να αποδεχτείτε την κριτική δεν σημαίνει ότι συμφωνείτε με όλα
Όταν κάποιος ασκεί κριτική, δεν χρειάζεται να πείτε αυτόματα:
Έχεις δίκιο.
Μπορείτε πρώτα να διαπιστώσετε τι ακριβώς εννοεί.
Για παράδειγμα:
Μπορείς να μου πεις μια συγκεκριμένη περίπτωση που σε διέκοψα;
Ή:
Αν καταλαβαίνω σωστά, σε ενοχλεί κυρίως ότι αρχίζω να απαντώ πριν ολοκληρώσεις τη σκέψη σου;
Έτσι δεν παραδέχεστε τίποτα.
Απλώς προσπαθείτε να καταλάβετε τι πραγματικά λέει ο άλλος.
Και μόνο μετά μπορείτε να αποφασίσετε αν συμφωνείτε.
Πρώτα η κατανόηση, μετά η εξήγηση
Μια συνηθισμένη αντίδραση στην κριτική είναι:
Μα δεν το εννοούσα έτσι.
Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια.
Όμως ο άλλος συχνά δεν μιλά για την πρόθεσή σας. Μιλά για την επίδραση της συμπεριφοράς σας.
Για παράδειγμα:
Όταν κοιτάζεις συνέχεια το τηλέφωνό σου στη διάρκεια της συζήτησης, νιώθω ότι δεν με ακούς.
Αυτόματη άμυνα:
Μα σε ακούω.
Πιο χρήσιμο μπορεί να είναι:
Καταλαβαίνω ότι όταν ελέγχω το τηλέφωνό μου στη διάρκεια της συζήτησης, σου δίνω την εντύπωση ότι δεν σε προσέχω.
Και μόνο μετά:
Περίμενα ένα σημαντικό μήνυμα, αλλά έπρεπε να σου το είχα πει.
Η δική σας οπτική δεν εξαφανίστηκε.
Απλώς δεν τη χρησιμοποιήσατε ως πρώτη αμυντική αντίδραση.
Διαχωρίστε το συγκεκριμένο πρόβλημα από την αξιολόγηση της προσωπικότητας
Δεν διατυπώνεται κάθε κριτική με καλό τρόπο.
Κάποιος μπορεί να πει:
Είσαι εντελώς αναξιόπιστος.
Αυτή είναι μια πολύ γενική αξιολόγηση.
Μπορείτε να επαναφέρετε τη συζήτηση στη συγκεκριμένη συμπεριφορά:
Τι ακριβώς συνέβη και το αντιλαμβάνεσαι έτσι;
Ίσως διαπιστώσετε ότι αυτό που ενοχλεί τον άλλον είναι:
Είπες ότι θα έρθεις στις έξι και ήρθες σχεδόν μία ώρα αργότερα.
Τώρα έχετε κάτι συγκεκριμένο στο οποίο μπορείτε να αντιδράσετε.
Αυτό είναι αλήθεια. Άργησα και έπρεπε να σε είχα ενημερώσει.
Δεν χρειάζεται γι’ αυτό να αποδεχτείτε το συμπέρασμα:
Είμαι αναξιόπιστος άνθρωπος.
Μπορείτε να αναλάβετε την ευθύνη για μια συγκεκριμένη πράξη, χωρίς να αποδεχτείτε την ταμπέλα.
Μπορεί να υπάρχει κάτι χρήσιμο στην κριτική, ακόμα κι αν είναι υπερβολική
Φανταστείτε τη φράση:
Ποτέ δεν με ακούς.
Η λέξη «ποτέ» πιθανότατα είναι υπερβολική.
Αν όμως επικεντρωθείτε μόνο σε αυτήν:
Δεν είναι αλήθεια. Την περασμένη εβδομάδα σε άκουγα.
εύκολα θα παραβλέψετε το πραγματικό πρόβλημα.
Μπορείτε αντ’ αυτού να πείτε:
Δεν νομίζω ότι δεν σε ακούω ποτέ. Αλλά ακούγεται σαν να νιώθεις ότι τον τελευταίο καιρό δεν σου δίνω αρκετή προσοχή. Τι ακριβώς σε ενοχλεί;
Έτσι απορρίπτετε τη μη ακριβή γενίκευση, αλλά δεν πετάτε στα σκουπίδια μια πιθανώς χρήσιμη πληροφορία.
Προσέξτε τις μακροσκελείς εξηγήσεις
Η αμυντική αντίδραση δεν χρειάζεται να είναι επιθετική.
Μπορεί να μοιάζει και κάπως έτσι:
Ξέρω ότι άργησα, αλλά είχα πολλή δουλειά, μετά είχε κίνηση, με πήρε και κάποιος τηλέφωνο και στην πραγματικότητα ήθελα να ξεκινήσω νωρίτερα…
Όσο περισσότερο εξηγούμε, τόσο περισσότερο μπορεί ο άλλος να ακούει:
«Στην πραγματικότητα δεν φταίω εγώ.»
Μερικές φορές είναι πολύ πιο δυνατή μια σύντομη απάντηση:
Ναι, άργησα. Έπρεπε να σε είχα ενημερώσει. Λυπάμαι.
Μπορείτε να εξηγήσετε τον λόγο αργότερα, αν είναι σημαντικός.
Πρώτα όμως μπορείτε να δείξετε ότι ακούσατε πραγματικά το πρόβλημα.
Κι αν η κριτική είναι άδικη;
Η ικανότητα να αποδέχεστε την κριτική δεν σημαίνει ότι πρέπει να δέχεστε τα πάντα.
Για παράδειγμα:
Ξέχασες να ψωνίσεις. Δεν σε νοιάζει καθόλου τι χρειάζομαι.
Το πρώτο μέρος μπορεί να είναι δικαιολογημένο:
Ξέχασες να ψωνίσεις.
Το δεύτερο μέρος αποδίδει ήδη ένα κίνητρο:
Δεν σε νοιάζει.
Μπορείτε να πείτε:
Ξέχασα να ψωνίσω και αναλαμβάνω την ευθύνη γι’ αυτό. Δεν συμφωνώ όμως ότι αυτό σημαίνει πως δεν με νοιάζει τι χρειάζεσαι.
Μπορείτε να αποδεχτείτε το δικαιολογημένο μέρος της κριτικής και ταυτόχρονα να απορρίψετε το δυσανάλογο.
Η κριτική δεν είναι το ίδιο με την προσωπική επίθεση
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο:
Με ενόχλησε ο τρόπος που συμπεριφέρθηκες.
και στο:
Είσαι απλώς ηλίθιος.
Στην πρώτη φράση μπορείτε να μιλήσετε για συγκεκριμένη συμπεριφορά.
Στη δεύτερη δεν πρόκειται πλέον για ανατροφοδότηση, αλλά για επίθεση στον άνθρωπο.
Δεν χρειάζεται να την αποδεχτείτε στο όνομα της «ανοιχτότητας στην κριτική».
Μπορείτε να πείτε:
Αν σε ενοχλεί κάτι συγκεκριμένο που έκανα, ας το συζητήσουμε. Δεν θέλω όμως να συνεχίσουμε αν με προσβάλλεις.
Το να αποδέχεστε την κριτική και το να θέτετε όρια δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους.
Δοκιμάστε να κάνετε στον εαυτό σας τρεις ερωτήσεις
Όταν κάποιος σας ασκεί κριτική, μπορεί να βοηθήσει να επιβραδύνετε και να σκεφτείτε:
Τι ακριβώς μου λέει ο άλλος;
Υπάρχει κάτι σε αυτό που μπορώ να αποδεχτώ;
Σε τι, αντίθετα, διαφωνώ;
Για παράδειγμα:
Μαζί σου δεν μπορεί κανείς να συνεννοηθεί. Πάντα αλλάζεις τα πάντα.
Μπορεί να καταλήξετε στο εξής:
- διαφωνώ με την ταμπέλα «μαζί σου δεν μπορεί κανείς να συνεννοηθεί»,
- η λέξη «πάντα» είναι υπερβολική,
- αλλά πράγματι άλλαξα τις δύο τελευταίες συμφωνίες μας την τελευταία στιγμή.
Η απάντηση θα μπορούσε να είναι:
Δεν νομίζω ότι μαζί μου δεν μπορεί κανείς να συνεννοηθεί για τίποτα. Έχεις όμως δίκιο ότι άλλαξα τις δύο τελευταίες συμφωνίες μας την τελευταία στιγμή. Καταλαβαίνω ότι αυτό σε εκνευρίζει.
Αυτό είναι πολύ πιο ακριβές από το είτε:
Εντάξει, όλα είναι δικό μου λάθος.
είτε:
Αυτό είναι εντελώς ανοησία.
Δεν χρειάζεται να αντιδράσετε αμέσως
Κάποια κριτική μας επηρεάζει τόσο πολύ, ώστε δεν μπορούμε να αντιδράσουμε ήρεμα.
Αντί για αντεπίθεση μπορείτε να πείτε:
Δεν είναι εύκολο να το ακούω αυτό. Χρειάζομαι λίγο χρόνο για να το σκεφτώ.
Ή:
Θέλω να σου απαντήσω, αλλά τώρα νιώθω ότι θα αντιδρούσα μόνο αμυντικά. Μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτό σε λίγο;
Η παύση δεν χρειάζεται να είναι διαφυγή.
Αν επιστρέψετε πράγματι στο θέμα, μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο να αποτρέψετε την περιττή κλιμάκωση.
Ο στόχος δεν είναι να πάψετε να νιώθετε ότι θίγεστε
Η κριτική μπορεί να πονάει, ακόμα κι όταν διατυπώνεται σωστά.
Ο στόχος δεν είναι να γίνετε άνθρωπος που δεν τον νοιάζει καθόλου τι λένε οι άλλοι γι’ αυτόν.
Πρόκειται περισσότερο για την ικανότητα να δημιουργήσετε έναν μικρό χώρο ανάμεσα στην κριτική και στην αντίδραση.
Αντί για το άμεσο:
Δεν είναι αλήθεια.
δοκιμάστε πρώτα:
Τι ακριβώς εννοείς;
Αντί για:
Κι εσύ κάνεις ακριβώς το ίδιο.
δοκιμάστε:
Σε τι ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα για σένα;
Και αντί για:
Εντάξει, άρα είμαι απαίσιος.
δοκιμάστε:
Αυτό το μέρος το αποδέχομαι. Με αυτό το μέρος όμως διαφωνώ.
Αυτός είναι ήδη ένας πολύ διαφορετικός τρόπος επικοινωνίας.
Το δυσκολότερο είναι η πραγματική συζήτηση
Όταν διαβάζουμε ένα άρθρο, έχουμε χρόνο να σκεφτούμε τη σωστή απάντηση.
Στην καθημερινή σύγκρουση όμως κάποιος μπορεί να πει:
Μαζί σου δεν μπορεί κανείς να μιλήσει καθόλου. Μόλις σου πω κάτι, αρχίζεις να βρίσκεις δικαιολογίες.
Και εσείς έχετε μόνο λίγα δευτερόλεπτα για να αντιδράσετε.
Γι’ αυτό ακριβώς μπορείτε να δοκιμάσετε μια παρόμοια κατάσταση στο Duovio.
Ένας εικονικός άνθρωπος θα σας δώσει δυσάρεστη ανατροφοδότηση και εσείς θα απαντήσετε με δικά σας λόγια. Μπορείτε να εξασκηθείτε στο πώς να καταλάβετε πρώτα τι σας λέει ο άλλος, να αποδεχτείτε το δικαιολογημένο μέρος και ταυτόχρονα να απορρίψετε ήρεμα αυτό που θεωρείτε άδικο.