«Αν δεν με άκουγες μόνο κατά το ήμισυ, δεν θα είχε συμβεί αυτό.»
«Πάλι τα χάλασες όλα.»
«Αν δεν ήσουν τόσο πεισματάρης, δεν θα χρειαζόταν να αντιδράσω έτσι.»
Όταν κάποιος μας κατηγορεί, είναι φυσικό να νιώθουμε την ανάγκη να αμυνθούμε.
Αρχίζουμε να εξηγούμε:
Μα δεν το εννοούσα έτσι…
να υπενθυμίζουμε τη δική μας συνεισφορά:
Δεν είναι δίκαιο, αφού εγώ την περασμένη εβδομάδα έκανα…
ή ανταποδίδουμε την επίθεση:
Κι εσύ δηλαδή δεν κάνεις ποτέ τίποτα λάθος;
Η συζήτηση τότε εύκολα μετατρέπεται σε διαγωνισμό για το ποιος φταίει.
Ωστόσο, το πραγματικό πρόβλημα συχνά παραμένει άλυτο.
Πρώτα διαχωρίστε το γεγονός από την κατηγορία
Σε μία φράση μπορεί να συνυπάρχει μια δικαιολογημένη παρατήρηση και ένα υπερβολικό συμπέρασμα.
Για παράδειγμα:
Πάλι άργησες. Δεν σε νοιάζει καθόλου που σε περιμένω.
Το πρώτο μέρος μπορεί να είναι γεγονός:
Ήρθατε αργά.
Το δεύτερο μέρος είναι ερμηνεία της πρόθεσής σας:
Δεν σας νοιάζει.
Δεν χρειάζεται να απορρίψετε τα πάντα μόνο και μόνο επειδή διαφωνείτε με ένα μέρος της δήλωσης.
Μπορείτε να πείτε:
Ναι, άργησα και έπρεπε να σε ενημερώσω. Δεν συμφωνώ όμως ότι δεν με νοιάζει που περιμένεις.
Έτσι αναλαμβάνετε την ευθύνη σας, χωρίς να αποδέχεστε ολόκληρη την ιστορία που ο άλλος δημιούργησε γύρω από αυτήν.
Η ανάληψη ευθύνης δεν σημαίνει ότι αναλαμβάνετε όλη την ενοχή
Μερικές φορές προσπαθούμε να ηρεμήσουμε τη σύγκρουση λέγοντας:
Εντάξει, είναι δικό μου λάθος.
Αυτό μπορεί να φέρει προσωρινά ηρεμία.
Αν όμως στην πραγματικότητα ευθύνεστε μόνο για ένα μέρος της κατάστασης, δημιουργείται πρόβλημα.
Φανταστείτε ότι ξεχάσατε να κανονίσετε κάτι και ο άλλος αρχίζει να σας φωνάζει.
Μπορείτε να πείτε:
Το ότι το ξέχασα είναι δικό μου λάθος και ζητώ συγγνώμη γι’ αυτό.
Και ταυτόχρονα:
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι εντάξει να μου φωνάζεις.
Και τα δύο μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.
Η ευθύνη για το δικό σας λάθος δεν είναι ευθύνη για την αντίδραση του άλλου ανθρώπου.
Προσοχή στην ατελείωτη απόδειξη της αθωότητάς σας
Όταν κάποιος μας κατηγορεί άδικα, είναι φυσικό να θέλουμε να δείξουμε ότι κάνει λάθος.
Αυτό δεν είναι αλήθεια.
Ο άλλος:
Κι όμως, είναι.
Εσείς:
Όχι, επειδή την περασμένη εβδομάδα…
Ο άλλος:
Ήταν τελείως διαφορετικά.
Και δέκα λεπτά αργότερα αναλύετε ήδη γεγονότα των τελευταίων τριών ετών.
Μερικές φορές είναι χρήσιμο να αναφέρετε τα γεγονότα μία φορά:
Εγώ θυμάμαι διαφορετικά αυτή την κατάσταση. Συμφωνήσαμε να σε ενημερώσω μέχρι το βράδυ και έστειλα το μήνυμα στις έξι.
Έπειτα δεν είναι πάντα απαραίτητο να προσθέσετε άλλα δέκα επιχειρήματα.
Αν ο άλλος απλώς απορρίπτει τη δική σας οπτική, οι περαιτέρω εξηγήσεις μπορεί να μην οδηγήσουν σε μεγαλύτερη κατανόηση.
Επαναφέρετε τη συζήτηση στο συγκεκριμένο θέμα
Οι επαναλαμβανόμενες κατηγορίες συχνά διαλύουν το αρχικό πρόβλημα.
Μπορεί, για παράδειγμα, όλα να ξεκινήσουν επειδή δεν βγάλατε τα σκουπίδια.
Σε λίγο ακούτε:
Ποτέ δεν ολοκληρώνεις τίποτα.
Όλα πρέπει να τα κανονίζω μόνη μου.
Έτσι συμπεριφέρεσαι πάντα.
Το ίδιο ήσουν και πέρυσι.
Σε μια τέτοια στιγμή μπορεί να βοηθήσει να περιορίσετε τη συζήτηση:
Ας συζητήσουμε αυτό που συνέβη σήμερα. Δεν έβγαλα τα σκουπίδια, παρόλο που το είχαμε συμφωνήσει. Αυτό μπορούμε να το λύσουμε. Δεν θέλω όμως τώρα να λύσουμε όλα όσα έχουν πάει στραβά μεταξύ μας.
Το να παραμένετε στο θέμα δεν σημαίνει ότι αποφεύγετε την ευθύνη.
Αντίθετα, συχνά επιτρέπει να λυθεί πραγματικά το πρόβλημα.
Μην αφήνετε τον εαυτό σας να εξαναγκάζεται να αποδεικνύει την αξία του
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο:
Με ενόχλησε που δεν το έκανες.
και στο:
Είσαι απλώς εγωιστής.
Η πρώτη φράση επικρίνει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά.
Η δεύτερη αξιολογεί τον άνθρωπο.
Σε μια προσωπική επίθεση είναι δελεαστικό να απαντήσετε:
Δεν είμαι εγωιστής!
και στη συνέχεια να αρχίσετε να αποδεικνύετε πόσες φορές συμπεριφερθήκατε ανιδιοτελώς.
Όμως έτσι αποδέχεστε το πλαίσιο μιας συζήτησης στην οποία πρέπει να αποδεικνύετε την αξία σας.
Μπορείτε αντί γι’ αυτό να πείτε:
Αν σε ενοχλεί κάτι συγκεκριμένο που έκανα, ας το συζητήσουμε. Δεν θέλω όμως να συζητήσουμε αν είμαι εγωιστής ως άνθρωπος ή όχι.
Έτσι επαναφέρετε τη συζήτηση από την προσωπικότητα στη συγκεκριμένη πράξη.
«Εξαιτίας σου εγώ…»
Ιδιαίτερα δύσκολες είναι οι φράσεις που μεταθέτουν την ευθύνη για τη δική μας αντίδραση στον άλλον:
Αν δεν με είχες εκνευρίσει, δεν θα σου φώναζα.
Αν με άκουγες, δεν θα χρειαζόταν να σου πω ψέματα.
Αν δεν ήσουν τόσο ψυχρός, δεν θα χρειαζόταν να κάνω σκηνή.
Η συμπεριφορά των άλλων μπορεί φυσικά να επηρεάζει τη δική μας συμπεριφορά.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αυτομάτως δεν φέρουμε εμείς την ευθύνη γι’ αυτήν.
Μπορείτε, για παράδειγμα, να απαντήσετε:
Καταλαβαίνω ότι η συμπεριφορά μου σε εκνεύρισε. Αυτό μπορούμε να το συζητήσουμε. Όμως δεν μπορώ να αναλάβω εγώ την ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο αντιδράς σε αυτόν τον θυμό.
Έτσι δεν αρνείστε την εμπειρία του άλλου.
Απλώς διαχωρίζετε δύο διαφορετικά πράγματα.
Τι γίνεται αν υπάρχει κάτι αληθινό στην κριτική;
Όταν νιώθουμε ότι κάποιος μας κατηγορεί συχνά, μπορεί εύκολα να αρχίσουμε να απορρίπτουμε αυτόματα τα πάντα.
Ούτε αυτό όμως είναι υγιές.
Ίσως ακούσετε:
Μαζί σου δεν μπορεί κανείς να συνεννοηθεί για τίποτα.
Αυτό είναι υπερβολικά γενικό.
Αλλά μετά από λίγο διαπιστώνετε ότι τον τελευταίο μήνα αλλάξατε τρεις φορές τα κοινά σας σχέδια την τελευταία στιγμή.
Μπορείτε να απαντήσετε:
Δεν συμφωνώ ότι μαζί μου δεν μπορεί κανείς να συνεννοηθεί για τίποτα. Όμως βλέπω ότι τελευταία άλλαξα αρκετές φορές το σχέδιο την τελευταία στιγμή και καταλαβαίνω ότι αυτό είναι δυσάρεστο για σένα.
Δεν χρειάζεται να επιλέξετε ανάμεσα στο:
«Όλα είναι δικό μου λάθος.»
και στο
«Εγώ δεν έκανα τίποτα λάθος.»
Συχνά υπάρχει μια πιο ακριβής απάντηση κάπου ανάμεσα.
Δεν χρειάζεται να αντικρούσετε κάθε κατηγορία
Ο άλλος μπορεί να πει:
Απλώς δεν θα αλλάξεις ποτέ.
Δεν χρειάζεται να απαντήσετε:
Αυτό δεν είναι αλήθεια! Έχω αλλάξει σε δέκα πράγματα…
Ορισμένες δηλώσεις είναι τόσο γενικές, ώστε η ανάλυσή τους δεν οδηγεί πουθενά.
Μπορείτε να επιστρέψετε σε αυτό που μπορεί να αντιμετωπιστεί:
Δεν ξέρω αν έχει νόημα να συζητάμε αν δεν θα αλλάξω ποτέ. Τι ακριβώς σε ενοχλεί σε αυτή την κατάσταση;
Έτσι διατηρείτε τη δυνατότητα να κάνετε μια πραγματική συζήτηση αντί να διαφωνείτε για ταμπέλες.
Πότε να θέσετε ένα όριο
Αν η συζήτηση μετατρέπεται επανειλημμένα σε προσωπική επίθεση, δεν χρειάζεται να συνεχίσετε επ’ άπειρον.
Μπορείτε να πείτε:
Είμαι έτοιμος να συζητήσω το δικό μου μερίδιο ευθύνης για ό,τι συνέβη. Δεν θέλω όμως να συνεχίσω αν με προσβάλλεις ή μου αποδίδεις προθέσεις που δεν εξέφρασα.
Αν αυτό συνεχιστεί:
Τώρα θα τερματίσω αυτή τη συζήτηση. Μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτό όταν θα είμαστε σε θέση να μιλήσουμε για τη συγκεκριμένη κατάσταση χωρίς προσωπικές επιθέσεις.
Το όριο δεν είναι τρόπος να φιμώσετε τον άλλον.
Είναι μια πληροφορία σχετικά με το υπό ποιες συνθήκες είστε πρόθυμοι να συνεχίσετε τη συζήτηση.
Μια απλή δομή απάντησης
Όταν αρχίζετε να χάνεστε μέσα στις κατηγορίες, μπορεί να βοηθήσει η εξής διαδικασία:
1. Βρείτε το συγκεκριμένο γεγονός.
Ναι, ξέχασα να σε πάρω τηλέφωνο.
2. Αποδεχτείτε την πραγματική σας ευθύνη.
Έπρεπε να σε ενημερώσω και ζητώ συγγνώμη.
3. Απορρίψτε το υπερβολικό μέρος.
Δεν συμφωνώ όμως ότι αυτό σημαίνει πως δεν νοιάζομαι για σένα.
4. Επιστρέψτε στη λύση.
Ας συμφωνήσουμε τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποτρέψουμε την επόμενη φορά.
Δεν χρειάζεται πάντα να χρησιμοποιήσετε και τα τέσσερα μέρη.
Σημαντική είναι η αρχή:
να αποδέχεστε αυτό που σας ανήκει - και να μην αναλαμβάνετε αυτό που δεν σας ανήκει.
Στόχος δεν είναι να κερδίσετε τη διαμάχη για την ευθύνη
Όταν κάποιος μας κατηγορεί, εύκολα αποκτούμε την αίσθηση ότι έχουμε δύο επιλογές:
Ή θα παραδεχτούμε την ενοχή.
Ή θα αποδείξουμε ότι φταίει ο άλλος.
Μια πιο υγιής συζήτηση όμως συχνά δεν χρειάζεται νικητή.
Μπορεί να αρκεί να διαπιστώσουμε:
- Τι συνέβη πραγματικά;
- Για τι ευθύνομαι εγώ;
- Για τι ευθύνεται ο άλλος;
- Τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά την επόμενη φορά;
Και αν η άλλη πλευρά δεν είναι πρόθυμη να μιλήσει για αυτά τα ερωτήματα και απλώς συνεχίζει την επίθεση, μια υγιής αντίδραση μπορεί να είναι να διακόψετε τη συζήτηση.
Το πιο δύσκολο είναι να αντιδράσετε τη στιγμή που η επίθεση πράγματι συμβαίνει
Διαβάζοντας, είναι εύκολο να δείτε τη διαφορά ανάμεσα στο:
Ναι, αυτό το χάλασα εγώ.
και στο:
Εντάξει, για όλα φταίω εγώ.
Σε μια πραγματική σύγκρουση όμως ο άλλος μπορεί να συνεχίσει:
Πάλι απλώς δικαιολογείσαι. Πάντα τα διαστρεβλώνεις όλα έτσι ώστε να φαίνεσαι καλά.
Και ακριβώς εκείνη τη στιγμή είναι δύσκολο να μη χάσετε το θέμα, να μην αρχίσετε να αμύνεστε ή να μην αντεπιτεθείτε.
Στο Duovio μπορείτε να εξασκηθείτε με ασφάλεια σε μια παρόμοια κατάσταση. Ένα εικονικό άτομο σας φέρνει αντιμέτωπους, εσείς απαντάτε με δικά σας λόγια και η συζήτηση συνεχίζεται ανάλογα με την αντίδρασή σας.
Έτσι μπορείτε να εξασκηθείτε στο πώς να αναλάβετε το πραγματικό μερίδιο ευθύνης σας, να απορρίψετε μια υπερβολική κατηγορία και να θέσετε ένα όριο, αν η συζήτηση μετατραπεί σε προσωπική επίθεση.