«Δεν ενδιαφέρεσαι καθόλου για μένα.»
«Ποτέ δεν με βοηθάς σε τίποτα.»
«Η δουλειά σου είναι προφανώς πιο σημαντική από μένα.»
Πίσω από τέτοιες φράσεις συχνά δεν υπάρχει πρόθεση να πληγώσουμε τον άλλον. Μπορεί να υπάρχει μια απολύτως θεμιτή ανάγκη:
- Θέλω να περνάμε περισσότερο χρόνο μαζί.
- Χρειάζομαι βοήθεια.
- Θέλω να νιώθω ότι με ακούς.
Όμως, αντί να πούμε τι χρειαζόμαστε, αρχίζουμε να μιλάμε για όσα κάνει λάθος ο άλλος.
Και έτσι ολόκληρη η συζήτηση μπορεί να πάρει άλλη κατεύθυνση.
Η μομφή συχνά κρύβει μια ανάγκη
Φανταστείτε την εξής κατάσταση:
Ο σύντροφός σας έρχεται αργά από τη δουλειά για αρκετά συνεχόμενα βράδια.
Μπορείτε να πείτε:
Τον τελευταίο καιρό μας έχεις εντελώς παρατήσει.
Αλλά τι χρειάζεστε πραγματικά;
Ίσως θέλετε:
Τον τελευταίο καιρό σχεδόν δεν βλεπόμαστε και μου λείπει ο χρόνος μαζί. Θα ήθελα να κρατήσουμε ένα βράδυ αυτή την εβδομάδα μόνο για εμάς.
Και οι δύο φράσεις προκύπτουν από την ίδια δυσαρέσκεια.
Όμως ο αντίκτυπός τους μπορεί να είναι πολύ διαφορετικός.
Η πρώτη κρίνει τον άλλον και εκείνος μπορεί δικαιολογημένα να αμυνθεί.
Η δεύτερη λέει τι συμβαίνει σε εσάς και τι θα θέλατε να αλλάξει.
Περιγράφετε τη συμπεριφορά, όχι τον χαρακτήρα του ανθρώπου
Όταν κάτι μας ενοχλεί για μεγάλο διάστημα, εύκολα αρχίζουμε να γενικεύουμε:
Είσαι εγωιστής.
Είσαι αναξιόπιστη.
Δεν με ακούς καθόλου.
Τέτοιες δηλώσεις είναι δύσκολο να τις διαχειριστεί ο άλλος.
Τι ακριβώς πρέπει να αλλάξει;
Πολύ πιο χρήσιμο είναι να περιγράψετε συγκεκριμένη συμπεριφορά:
Όταν σου διηγούμαι κάτι και στο μεταξύ πιάνεις αρκετές φορές το τηλέφωνο, νιώθω ότι δεν με ακούς.
Τώρα είναι πλέον σαφές για ποιο πράγμα μιλάτε.
Δεν λέτε:
«Είσαι κακός ακροατής.»
Λέτε:
«Αυτή η συγκεκριμένη συμπεριφορά με ενοχλεί.»
Και για τη συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι πολύ πιο εύκολο να μιλήσετε.
Προσοχή στα «πάντα» και «ποτέ»
Όταν είμαστε απογοητευμένοι, οι απόλυτες εκφράσεις έρχονται σχεδόν από μόνες τους:
Ποτέ δεν τακτοποιείς.
Πάντα εγώ πρέπει να τα解决σω όλα.
Ποτέ δεν με ρωτάς τι θέλω.
Το πρόβλημα είναι ότι η συζήτηση μετατοπίζεται πολύ γρήγορα στην απόδειξη του αν η δήλωση είναι πράγματι αληθινή.
Δεν είναι αλήθεια, την περασμένη εβδομάδα τακτοποίησα.
Και ξαφνικά δεν μαλώνετε για την κατανομή των δουλειών του σπιτιού.
Μαλώνετε για τη λέξη «ποτέ».
Αντί γι’ αυτό, μπορείτε να είστε συγκεκριμένοι:
Αυτή την εβδομάδα τακτοποίησα εγώ την κουζίνα τρεις φορές. Θα ήθελα να μοιράσουμε τις δουλειές του σπιτιού πιο ισότιμα.
Οι συγκεκριμένες καταστάσεις λύνονται καλύτερα από μια καταδίκη ολόκληρης της σχέσης.
Μην υποθέτετε τι έχει ο άλλος στο μυαλό του
Ένα ακόμη συχνό βήμα είναι η απόδοση προθέσεων:
Δεν σε νοιάζει τι χρειάζομαι.
Το κάνεις επίτηδες.
Θέλεις απλώς να με εκνευρίσεις.
Ίσως πραγματικά το πιστεύετε.
Όμως δεν μπορείτε να δείτε μέσα στο μυαλό του άλλου.
Πολύ πιο ασφαλές είναι να μιλάτε για όσα μπορείτε να παρατηρήσετε και για το πώς σας επηρεάζουν.
Αντί για:
Δεν σε νοιάζει καθόλου που σε περιμένω.
μπορείτε να πείτε:
Όταν αργείς και δεν με ενημερώνεις, περιμένω και δεν ξέρω πότε θα φτάσεις. Χρειάζομαι την επόμενη φορά να μου στείλεις ένα μήνυμα.
Δεν χρειάζεται να αποφασίσετε αν ο άλλος είναι ασυνείδητος.
Του λέτε ποια συμπεριφορά σας ενοχλεί και τι χρειάζεστε αντί γι’ αυτήν.
Το να πείτε πώς νιώθετε δεν είναι ακόμη αίτημα
Μερικές φορές μαθαίνουμε να μιλάμε για τα συναισθήματά μας, αλλά ο άλλος εξακολουθεί να μην ξέρει τι ακριβώς θέλουμε από εκείνον.
Για παράδειγμα:
Τον τελευταίο καιρό είμαι τρομερά πιεσμένη.
Αυτή είναι σημαντική πληροφορία.
Όμως ο σύντροφός σας ίσως δεν καταλάβει αν θέλετε να σας ακούσει, να αναλάβει μέρος των δουλειών του σπιτιού ή να σας χαρίσει ένα βράδυ μόνη.
Βοηθά να προσθέσετε ένα συγκεκριμένο αίτημα:
Τον τελευταίο καιρό είμαι πολύ πιεσμένη. Θα ήθελα αυτή την εβδομάδα να αναλάβεις τα ψώνια και το δείπνο την Τρίτη και την Πέμπτη.
Τώρα ο άλλος ξέρει σε τι μπορεί να ανταποκριθεί.
Μην λέτε μόνο τι πρέπει να κάνει διαφορετικά ο άλλος
Μερικές φορές, αντί για μομφή, χρησιμοποιούμε μια φράση που εκ πρώτης όψεως ακούγεται αρκετά ήρεμη:
Νομίζω ότι πρέπει να μιλάς περισσότερο μαζί μου.
Δεν περιέχει προσβολή ούτε ανοιχτή επίθεση.
Ωστόσο ο άλλος μπορεί να ακούσει κυρίως:
«Μιλάω λίγο μαζί σου. Κάνω κάτι λάθος. Πρέπει να αλλάξω.»
Όμως τι ακριβώς σημαίνει «να μιλάς περισσότερο»;
- Να ξεκινήσει μια συζήτηση τώρα;
- Να σας ρωτά κάθε βράδυ πώς ήταν η μέρα σας;
- Να μιλά περισσότερο για τα συναισθήματά του;
- Να ενδιαφέρεται περισσότερο για τα δικά σας συναισθήματα;
- Να αφήνει το τηλέφωνο στην άκρη;
- Να περνά περισσότερο χρόνο μαζί σας;
Και πώς θα καταλάβει ότι μιλά ήδη αρκετά;
Η φράση «πρέπει να μιλάς περισσότερο μαζί μου» μπορεί έτσι να μεταφέρει στον άλλον όχι μόνο μια υποχρέωση, αλλά και σχεδόν ολόκληρη την ευθύνη για την εκπλήρωσή της.
Πρέπει μόνος του να καταλάβει:
- τι ακριβώς σας λείπει,
- τι πρέπει να κάνει διαφορετικά,
- πότε πρέπει να το κάνει,
- πόσο συχνά,
- και με ποιο κριτήριο θα καταλάβει ότι η ανάγκη σας έχει ήδη ικανοποιηθεί.
Αν δεν αλλάξει τίποτα, εύκολα μπορεί να ακολουθήσει:
Μα σου είχα πει ότι πρέπει να μιλάς περισσότερο μαζί μου.
Όμως ο άλλος ίσως εξακολουθεί να μην ξέρει τι ακριβώς έπρεπε να κάνει.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από τον άλλον να αναλάβει την ευθύνη για την ικανοποίηση μιας ανάγκης που εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε ονομάσει επαρκώς.
Για την ονομασία της δικής μας ανάγκης έχουμε πρωτίστως εμείς την ευθύνη.
Ο άλλος δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει αυτόματα τι μας λείπει. Δεν είναι υποχρεωμένος να μαντέψει σωστά τι σημαίνει «περισσότερο», «συχνότερα», «καλύτερα» ή «με περισσότερη προσοχή».
Αντί για:
Πρέπει να μιλάς περισσότερο μαζί μου.
μπορούμε πρώτα να περιγράψουμε τι συμβαίνει σε εμάς:
Τον τελευταίο καιρό τα βράδια συζητάμε κυρίως πρακτικά θέματα. Μου λείπει να κουβεντιάζουμε απλώς και να ξέρουμε τι συμβαίνει στον άλλον.
Έπειτα να ονομάσουμε την ανάγκη:
Θα ήθελα να έχω περισσότερο χρόνο μαζί σου, στον οποίο να μιλάμε πραγματικά.
Και τέλος να προτείνουμε μια συγκεκριμένη μορφή αλλαγής:
Θα μπορούσαμε, για παράδειγμα, μετά το δείπνο να καθόμαστε για είκοσι λεπτά χωρίς τηλέφωνα και να λέμε ο ένας στον άλλον πώς περάσαμε;
Τώρα ο άλλος δεν χρειάζεται να μαντεύει.
Ξέρει τι σας λείπει και ταυτόχρονα έχει τη δυνατότητα να συμμετάσχει στη λύση.
Μπορεί να πει:
Κι εγώ αυτό θα ήθελα.
Αλλά και:
Μάλλον δεν μπορώ να τα καταφέρω με είκοσι λεπτά κάθε βράδυ. Τι θα έλεγες για τρεις φορές την εβδομάδα;
Και ακριβώς εδώ αλλάζει η ευθύνη.
Για την ονομασία της ανάγκης μου ευθύνομαι εγώ. Για την εύρεση μιας συμφωνίας που θα λειτουργεί και για τους δύο ευθυνόμαστε από κοινού.
Αυτό είναι κάτι διαφορετικό από το να αναθέσετε στον άλλον μια αόριστη υποχρέωση και αργότερα να τον αξιολογήσετε με βάση ένα κριτήριο που ποτέ δεν του εξηγήσατε σωστά.
Το «πρέπει να…» συχνά μεταφέρει στον άλλον την ευθύνη για την αλλαγή. Το «μου λείπει… χρειάζομαι… θα μπορούσες…;» αναλαμβάνει πρώτα την ευθύνη για την ονομασία της δικής μας ανάγκης και μόνο μετά προσκαλεί τον άλλον σε κοινή λύση.
Η ανάγκη και το αίτημα δεν είναι το ίδιο
Μπορεί να χρειάζεστε περισσότερη εγγύτητα.
Αλλά:
Πρέπει να κάθεσαι μαζί μου δύο ώρες στον καναπέ κάθε βράδυ.
δεν είναι πλέον ανάγκη. Είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος για να την ικανοποιήσετε.
Η ανάγκη μπορεί να είναι:
Τον τελευταίο καιρό μου λείπει ο χρόνος μαζί.
Το αίτημα, για παράδειγμα:
Μπορούμε αυτή την εβδομάδα να κρατήσουμε ένα βράδυ χωρίς τηλέφωνα και δουλειά;
Αυτή είναι μια σημαντική διαφορά.
Όταν γνωρίζουμε την πραγματική μας ανάγκη, έχουμε συχνά περισσότερες επιλογές για να την ικανοποιήσουμε.
Ένα καλό αίτημα είναι συγκεκριμένο
Συγκρίνετε:
Χρειάζομαι να είσαι πιο προσεκτικός.
με:
Όταν μιλάμε το βράδυ, θα μπορούσες να αφήσεις το τηλέφωνο στην άκρη για δέκα λεπτά;
Η πρώτη διατύπωση είναι αόριστη.
Τι σημαίνει «να είσαι πιο προσεκτικός»;
Η δεύτερη περιγράφει κάτι που μπορεί πράγματι να γίνει.
Παρόμοια, αντί για:
Χρειάζομαι περισσότερη υποστήριξη από εσένα.
Και εδώ το αίτημα είναι αόριστο - λέει μεν «περισσότερη υποστήριξη» - αλλά ο καθένας μπορεί να φαντάζεται κάτι διαφορετικό.
Σημαίνει να μιλήσουμε περισσότερο για το θέμα; Σημαίνει να προσφέρεις πρακτική βοήθεια; Να αναλάβεις μέρος ή όλες τις υποχρεώσεις; Ή απλώς να ακούσεις για λίγο, χωρίς να ψάχνουμε αμέσως λύσεις;
Ίσως είναι πιο χρήσιμο να πείτε:
Όταν γυρίζω σπίτι μετά από μια δύσκολη μέρα, θα με βοηθούσε να με ακούσεις πρώτα για λίγο, πριν αρχίσουμε να ψάχνουμε λύσεις.
Όσο πιο συγκεκριμένο είναι το αίτημα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ο άλλος να καταλάβει τι ακριβώς χρειάζεστε.
Το αίτημα πρέπει να επιτρέπει και το «όχι»
Εδώ το αίτημα διαφέρει από την απαίτηση.
Λέτε:
Θα ήθελα να περάσουμε μαζί το Σάββατο. Θα γινόταν;
Ο άλλος απαντά:
Αυτό το Σάββατο όχι, έχω ήδη κανονίσει κάτι.
Τι θα κάνετε μετά;
Αν ακολουθήσει:
Άρα οι φίλοι σου είναι πάλι πιο σημαντικοί από μένα.
τότε η αρχική ερώτηση πιθανότατα δεν ήταν στην πραγματικότητα αίτημα.
Ήταν απαίτηση, στην οποία γινόταν δεκτή μόνο μία σωστή απάντηση.
Ένα πραγματικό αίτημα δίνει στον άλλον χώρο να συμφωνήσει, να αρνηθεί ή να προτείνει μια άλλη δυνατότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται να σας στενοχωρήσει η άρνηση.
Μπορείτε να πείτε:
Λυπάμαι, ανυπομονούσα να περάσουμε χρόνο μαζί. Τι θα έλεγες για την Κυριακή;
Εκφράσατε την ανάγκη σας και ταυτόχρονα σέβεστε ότι ο άλλος έχει τις δικές του ανάγκες.
Δεν χρειάζεται να μετατρέψετε την ανάγκη σε κατηγορητήριο
Φανταστείτε ότι ο σύντροφός σας προσκαλεί συχνά κόσμο στο σπίτι χωρίς να σας το έχει πει από πριν.
Η μομφή μπορεί να ακούγεται ως εξής:
Δεν σέβεσαι καθόλου ότι μένω κι εγώ εδώ. Πάντα κάνεις ό,τι θέλεις.
Η πραγματική σας ανάγκη μπορεί όμως να είναι αρκετά απλή:
Όταν έρχεται κάποιος στο σπίτι μας χωρίς προηγούμενη συνεννόηση, δεν νιώθω άνετα. Χρειάζομαι να ξέρω από πριν όταν θέλουμε να καλέσουμε κάποιον. Μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι την επόμενη φορά θα το συζητάμε πρώτα;
Δεν λέτε ποιος είναι κακός.
Λέτε:
τι συμβαίνει → ποιος είναι ο αντίκτυπος → τι χρειάζεστε → τι ζητάτε.
Και τι γίνεται αν ο άλλος διαφωνεί;
Το να εκφράσετε σωστά μια ανάγκη δεν είναι μαγική τεχνική που εξασφαλίζει ότι ο άλλος θα πει ναι.
Μπορεί, για παράδειγμα, να πείτε:
Θα ήθελα κάθε εβδομάδα ένα βράδυ μόνο για μένα.
Και ο σύντροφός σας μπορεί να απαντήσει:
Για μένα αυτό είναι υπερβολικό με το τωρινό πρόγραμμα και τα παιδιά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εκφράσατε λάθος την ανάγκη σας.
Μόλις τώρα αρχίζει η πραγματική συζήτηση.
Μπορείτε να ρωτήσετε:
Τι θα ήταν ρεαλιστικό για σένα;
Ίσως βρείτε μαζί μια άλλη λύση.
Και ίσως διαπιστώσετε ότι κάποιες ανάγκες δεν μπορούν να συνδυαστούν εύκολα.
Η καλή επικοινωνία δεν εγγυάται τη συμφωνία. Βοηθά όμως να διαπιστώσουμε σε τι ακριβώς διαφωνούμε.
Μια απλή δομή, όταν δεν ξέρετε πώς να ξεκινήσετε
Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσετε κάποια ακριβή, αποστηθισμένη φράση.
Μπορεί όμως να βοηθήσει η εξής σειρά:
Συγκεκριμένη κατάσταση → αντίκτυπος σε εσάς → ανάγκη → αίτημα
Για παράδειγμα:
Όταν αλλάζουν τα σχέδιά μας και το μαθαίνω την τελευταία στιγμή, δυσκολεύομαι να οργανώσω το πρόγραμμά μου. Χρειάζομαι λίγη περισσότερη προβλεψιμότητα. Θα μπορούσες την επόμενη φορά να με ενημερώσεις μόλις μάθεις ότι αλλάζει το σχέδιο;
Αντί για:
Μαζί σου απλώς δεν μπορεί κανείς να προγραμματίσει τίποτα.
Το νόημα είναι παρόμοιο.
Ο τρόπος όμως με τον οποίο το μεταδίδετε είναι εντελώς διαφορετικός.
Δεν χρειάζεται να μιλάτε τέλεια
Σε μια πραγματική συζήτηση πιθανότατα δεν θα είστε πάντα ήρεμοι και ακριβείς.
Μερικές φορές θα σας ξεφύγει μια μομφή.
Με έχει κουράσει που πρέπει να τα κάνω όλα μόνη μου.
Το σημαντικό είναι ότι μπορείτε να τη διορθώσετε:
Το είπα σαν μομφή. Θα προσπαθήσω αλλιώς. Τον τελευταίο καιρό νιώθω ότι το μεγαλύτερο μέρος της οργάνωσης του σπιτιού πέφτει πάνω μου και έχω κουραστεί. Θα ήθελα να μοιράσουμε κάποιες από τις υποχρεώσεις.
Η ικανότητα να αλλάζετε την κατεύθυνση της συζήτησης είναι συχνά πιο σημαντική από την ικανότητα να διατυπώσετε τα πάντα τέλεια από την πρώτη φορά.
Το να ξέρετε τι χρειάζεστε είναι μόνο το πρώτο μέρος
Διαβάζοντας το άρθρο, φαίνεται εύκολο να αντικαταστήσετε:
Δεν σε νοιάζει για μένα.
με τη φράση:
Μου λείπει ο χρόνος μαζί και θα ήθελα να κρατήσουμε ένα βράδυ για εμάς.
Στην πραγματική συζήτηση όμως ο άλλος μπορεί να απαντήσει:
Αυτή την εβδομάδα πραγματικά δεν έχω χρόνο για αυτό.
Και ακριβώς εκείνη τη στιγμή φαίνεται αν εκφράσαμε ένα αίτημα - ή αν περιμέναμε ότι ο άλλος είναι υποχρεωμένος να συμφωνήσει.
Στο Duovio μπορείτε να εξασκηθείτε με ασφάλεια σε μια παρόμοια κατάσταση. Θα πείτε με δικά σας λόγια τι χρειάζεστε, ένα εικονικό άτομο θα ανταποκριθεί στο αίτημά σας και η συζήτηση θα συνεχιστεί ανάλογα με την απάντησή σας.
Έτσι μπορείτε να δοκιμάσετε πώς να διατυπώνετε συγκεκριμένα την ανάγκη σας, χωρίς μομφή και χωρίς πίεση - αφήνοντας ταυτόχρονα στην άλλη πλευρά πραγματικό χώρο να ανταποκριθεί.