«Σήμερα δεν θέλω επισκέψεις.»
«Δεν θέλω να μιλήσω γι’ αυτό τώρα.»
«Δεν θέλω να δημοσιεύεις φωτογραφίες μου.»
«Χρειάζομαι αυτό το σαββατοκύριακο λίγο χρόνο για μένα.»
Τα όρια του άλλου μπορεί να μη μας ευχαριστούν.
- Μπορεί να μας χαλάσουν τα σχέδια.
- Μπορεί να μας απογοητεύσουν.
- Μπορεί να σημαίνουν ότι δεν θα αποκτήσουμε κάτι που θα θέλαμε.
Και ακριβώς τότε φαίνεται αν σεβόμαστε πραγματικά το όριο.
Γιατί είναι σχετικά εύκολο να σεβαστούμε ένα όριο με το οποίο συμφωνούμε.
Πολύ δυσκολότερο είναι να το σεβαστούμε όταν σκεφτόμαστε:
Έλα τώρα, υπερβάλλεις.
Μα αυτό δεν χρειάζεται καθόλου.
Μα έτσι μου κάνεις τη ζωή δύσκολη.
Αν μ’ αγαπούσες, δεν θα σε πείραζε.
Το να σέβεσαι ένα όριο δεν σημαίνει ότι συμφωνείς
Φανταστείτε:
Σήμερα δεν θέλω να έρθει κανείς στο σπίτι μας.
Μπορεί να σκέφτεστε:
Κατά τη γνώμη μου, δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα.
Μπορεί να απογοητευτείτε:
Ανυπομονούσα να τους δούμε.
Μπορεί ακόμη και να πείτε:
Στενοχωριέμαι, γιατί το είχα υπολογίσει.
Όλα αυτά είναι εντάξει. Ο σεβασμός ενός ορίου δεν σημαίνει:
«Πρέπει να έχω την ίδια γνώμη με εσένα.»
Σημαίνει περισσότερο:
«Παίρνω στα σοβαρά το γεγονός ότι αυτό είναι σημαντικό για εσένα, ακόμη κι αν το βιώνω διαφορετικά.»
Μπορείτε λοιπόν να πείτε:
Στενοχωριέμαι, γιατί ανυπομονούσα για την επίσκεψη. Ταυτόχρονα, καταλαβαίνω ότι σήμερα δεν θέλεις να έρθουν στο σπίτι.
Και τα δύο μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.
Το όριο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αρχίζει η διαπραγμάτευση
Ο άλλος λέει:
Δεν θέλω να πάω εκεί.
Και αρχίζει:
Μα γιατί;
Δεν έχω διάθεση.
Μα θα μείνουμε μόνο δύο ώρες.
Και πάλι δεν θέλω.
Κι αν φύγουμε νωρίτερα;
Όχι.
Τότε έλα έστω για λίγο.
Κάθε μεμονωμένη ερώτηση μπορεί να φαίνεται αθώα.
Όλες μαζί, όμως, δημιουργούν μια κατάσταση όπου το «όχι» ισχύει μόνο αν ο άλλος καταφέρει να το υπερασπιστεί αρκετά καλά.
Αυτό δεν είναι και πολύς σεβασμός προς το όριο.
Μερικές φορές μπορεί να βοηθήσει να αναρωτηθούμε:
Ρωτάω για να καταλάβω καλύτερα τον άλλον ή ψάχνω επιχείρημα για να μετατρέψω το «όχι» του σε «ναι»;
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται ποτέ να ρωτήσουμε γιατί.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο:
Μπορώ να σε ρωτήσω τι σε ενοχλεί σε αυτό; Θέλω να το καταλάβω καλύτερα.
και στο:
Και τι ακριβώς σε ενοχλεί σε αυτό; Μα δεν είναι και τίποτα.
Η πρώτη ερώτηση αφήνει χώρο.
Η δεύτερη περιέχει ήδη την ετυμηγορία ότι το όριο δεν είναι δικαιολογημένο.
Η απογοήτευση είναι εντάξει. Η πίεση όχι
Όταν κάποιος μας αρνείται κάτι, δεν χρειάζεται να προσποιηθούμε:
Είναι εντελώς εντάξει, δεν με πειράζει καθόλου.
- Μπορεί να μας πειράζει.
- Μπορεί να λυπόμαστε.
- Μπορεί να θυμώνουμε.
Μπορούμε να πούμε:
Στενοχωριέμαι. Πραγματικά ήλπιζα ότι θα πηγαίναμε μαζί.
Αυτό είναι μια πληροφορία για το πώς νιώθουμε.
Άλλο είναι να πούμε:
Δηλαδή εγώ δεν σημαίνω απολύτως τίποτα για σένα.
Ή:
Αν μ’ αγαπούσες πραγματικά, θα το έκανες.
Ή:
Εγώ θα το έκανα για σένα.
Εδώ η απογοήτευση αρχίζει να γίνεται εργαλείο με το οποίο προσπαθούμε να αλλάξουμε την απόφαση του άλλου.
Μπορούμε να απογοητευτούμε και παρ’ όλα αυτά να σεβαστούμε το όριο.
Προσοχή στην τιμωρία για το όριο
Μερικές φορές αποδεχόμαστε τυπικά το όριο:
Εντάξει.
Αλλά μετά τιμωρούμε τον άλλον:
- Σταματάμε να επικοινωνούμε.
- Φερόμαστε ψυχρά για ώρες ή μέρες.
- Κάνουμε κάτι επίτηδες για να τον πειράξουμε.
- Αρχίζουμε να χρησιμοποιούμε ειρωνεία:
Βέβαια, εσύ χρειάζεσαι τον χώρο σου.
Ή:Μην ανησυχείς, δεν θα σου ξαναζητήσω ποτέ τίποτα.
Αυτό δεν είναι το ίδιο με το να πούμε:
Είμαι αρκετά απογοητευμένος τώρα και χρειάζομαι λίγο χρόνο για μένα. Θα ήθελα να το ξανασυζητήσουμε αργότερα.
Η ανάγκη να επεξεργαστούμε το δικό μας συναίσθημα είναι θεμιτή.
Η τιμωρητική απόσυρση έχει διαφορετικό σκοπό:
«Αν δεν κάνεις αυτό που θέλω, θα υποστείς τις συνέπειες.»
Και αυτό μπορεί να είναι ένας ακόμη τρόπος άσκησης πίεσης.
Το να σέβεσαι ένα όριο σημαίνει να μην ψάχνεις πώς να το παρακάμψεις
Κάποιος λέει:
Δεν θέλω να μιλήσω γι’ αυτό σήμερα.
Δέκα λεπτά αργότερα:
Μόνο μία ερώτηση…
Κάποιος λέει:
Δεν θέλω να δημοσιεύεις φωτογραφίες μου.
Κι εμείς σκεφτόμαστε:
Όχι στο δημόσιο προφίλ. Αλλά στην ομάδα φίλων μπορώ, έτσι δεν είναι;
Ή:
Σε παρακαλώ, μην με παίρνεις τηλέφωνο στη δουλειά, εκτός αν είναι κάτι σημαντικό.
Κι εμάς μας περνάει από το μυαλό:
Τότε θα τον πάρω μόνο για ένα λεπτό.
Τυπικά, ίσως ψάχνουμε μια εξαίρεση. Στην πραγματικότητα, όμως, δοκιμάζουμε μέχρι πού μπορούμε να μετακινήσουμε το όριο.
Το να σέβεσαι ένα όριο σημαίνει να σέβεσαι το νόημά του, όχι να ψάχνεις διατύπωση που θα μας επιτρέψει να το παρακάμψουμε τεχνικά.
Αν δεν είμαστε σίγουροι τι σημαίνει το όριο, μπορούμε να ρωτήσουμε:
Όταν λες ότι δεν θέλεις να σε παίρνω τηλέφωνο στη δουλειά, θα σε βόλευε να σου στείλω μήνυμα και να απαντήσεις όταν μπορέσεις;
Αυτό είναι κάτι διαφορετικό από το να δημιουργήσουμε μόνοι μας μια εξαίρεση.
Δεν είναι όλα όσα κάποιος αποκαλεί «όριο» πράγματι όρια
Η λέξη «όριο» μπορεί μερικές φορές να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα μετά το οποίο ο άλλος δεν επιτρέπεται πια να φέρει αντίρρηση.
Για παράδειγμα:
Το όριό μου είναι να μη συναντιέσαι με εκείνον τον φίλο.
Εδώ δεν πρόκειται πλέον μόνο για το τι είναι διατεθειμένος να κάνει ο ίδιος.
Προσπαθεί να αποφασίσει για τη συμπεριφορά του άλλου.
Ένα όριο θα μπορούσε, για παράδειγμα, να διατυπωθεί ως εξής:
Δεν θέλω να είμαι σε μια σχέση όπου ορίζουμε ο ένας στον άλλον με ποιον μπορούμε να συναντιόμαστε.
Ή:
Αν μου φωνάζεις στη διάρκεια της συζήτησης, θα τη διακόψω και θα την ξαναρχίσω αργότερα.
Η διαφορά είναι ότι το όριο συνήθως λέει:
«Αυτό είναι που είμαι διατεθειμένος να αποδεχτώ, να κάνω ή να συνεχίσω.»
Ο έλεγχος του άλλου λέει:
«Εσύ πρέπει να κάνεις αυτό.»
Η διαφορά, όμως, δεν είναι πάντα απολύτως ξεκάθαρη.
Στις σχέσεις υπάρχουν κοινές δεσμεύσεις, κοινή κατοικία, παιδιά, οικονομικά ή συμφωνίες.
Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να πούμε μονομερώς:
Το όριό μου είναι ότι δεν θα φροντίζω πια τα παιδιά.
και με αυτό να ακυρώσουμε την κοινή ευθύνη.
Μπορούμε όμως να πούμε:
Δεν αντέχω άλλο την τωρινή κατανομή της φροντίδας, εδώ και καιρό. Χρειάζομαι να βρούμε μια διαφορετική διευθέτηση.
Το «όριο» δεν πρέπει να είναι μια μαγική λέξη με την οποία ακυρώνουμε μονομερώς τις κοινές δεσμεύσεις ή αρχίζουμε να ελέγχουμε τη ζωή του άλλου.
Το να σέβεσαι ένα όριο δεν σημαίνει να εγκαταλείπεις τη δική σου ανάγκη
Ο σύντροφός σας λέει:
Χρειάζομαι όλο το Σάββατο για μένα.
Εσείς μπορεί ταυτόχρονα να χρειάζεστε:
Εγώ θα ήθελα να περνάμε κάποιο χρόνο μαζί το σαββατοκύριακο.
Δεν χρειάζεται να παραμερίσετε τη δική σας ανάγκη.
Μπορείτε να πείτε:
Καταλαβαίνω ότι χρειάζεσαι το Σάββατο για σένα. Για μένα, όμως, είναι σημαντικό να περνάμε τακτικά χρόνο μαζί. Μπορούμε να δούμε αν θα μας βόλευε η Κυριακή;
Σέβεστε το όριο:
«Χρειάζομαι το Σάββατο για μένα.»
Και ταυτόχρονα εκφράζετε τη δική σας ανάγκη:
«Χρειάζομαι χρόνο μαζί.»
Μόνο τότε αναζητάτε λύση.
Μην εξηγείτε στον άλλον γιατί στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται το όριό του
Αυτός ο πειρασμός είναι μεγάλος.
Ο άλλος λέει:
Δεν θέλω να διαβάζεις τα μηνύματά μου στο τηλέφωνο.
Κι εμείς απαντάμε:
Αν δεν έκρυβες τίποτα από μένα, δεν θα σε πείραζε.
Ή:
Χρειάζομαι λίγη ησυχία απόψε.
Μα ήσουν μόνος όλη μέρα.
Ή:
Δεν θέλω να με κοροϊδεύεις έτσι μπροστά στους άλλους.
Μα όλοι ξέρουν ότι είναι απλώς αστείο.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις λέμε στον άλλον:
«Κατά τη γνώμη μου, ο λόγος σου δεν είναι αρκετά καλός.»
Όμως το όριο δεν χρειάζεται να περάσει από τη δική μας διαδικασία έγκρισης για να είναι σημαντικό για τον άλλον.
- Μπορεί να μην το καταλαβαίνουμε.
- Μπορεί να διαφωνούμε μαζί του.
- Μπορούμε να ζητήσουμε περισσότερες διευκρινίσεις.
Δεν χρειάζεται, όμως, να αποδείξουμε στον άλλον ότι δεν το χρειάζεται.
Το «την προηγούμενη φορά δεν σε πείραζε» δεν σημαίνει «δεν πρέπει να σε πειράζει ούτε σήμερα»
Οι άνθρωποι μπορούν να αλλάζουν τα όριά τους.
- Κάποιος μπορεί παλιότερα να συμφωνούσε με κάτι που σήμερα δεν θέλει πια.
- Μπορεί να διαπίστωσε ότι δεν αισθάνεται άνετα με αυτό.
- Η κατάσταση μπορεί να έχει αλλάξει.
- Μπορεί τότε να βρισκόταν σε διαφορετική κατάσταση.
Για παράδειγμα:
Μα την προηγούμενη φορά συμφώνησες να μείνει στο σπίτι μας.
δεν σημαίνει:
«Πρέπει να συμφωνήσεις και αυτή τη φορά.»
Αντίστοιχα:
Παλιά δεν σε πείραζαν αυτά τα αστεία.
δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να τα ανέχεται για πάντα.
Μπορούμε να ρωτήσουμε:
Καταλαβαίνω ότι τώρα σε ενοχλεί. Έχει αλλάξει κάτι για σένα;
Δεν χρειάζεται, όμως, να θεωρήσουμε την αλλαγή του ορίου εξαπάτηση ή αδικία μόνο και μόνο επειδή παλιότερα ήταν διαφορετικό.
Ίσως χρειάζεται να διευκρινίσουμε το όριο
Μερικές φορές ένα όριο είναι υπερβολικά γενικό:
Δεν θέλω να με ενοχλείς όταν δουλεύω.
Τι σημαίνει «ενοχλώ»;
- Να παίρνω τηλέφωνο;
- Να στέλνω μηνύματα;
- Να πηγαίνω στο γραφείο;
- Κι αν πρόκειται για κάτι σημαντικό;
Τότε είναι απόλυτα εντάξει να ζητήσουμε διευκρινίσεις:
Θέλω να το σεβαστώ. Θα με βοηθούσε να ξέρω τι ακριβώς εννοείς. Είναι εντάξει να σου στείλω μήνυμα, που θα το διαβάσεις μετά τη δουλειά;
Αυτό δεν είναι προσπάθεια να υπερβούμε το όριο.
Είναι μια προσπάθεια να καταλάβουμε πώς μπορούμε πράγματι να το σεβαστούμε.
Ομοίως, στο:
Χρειάζομαι λίγο χώρο τώρα.
μπορούμε να ρωτήσουμε:
Καταλαβαίνω. Θέλεις να μείνεις εντελώς μόνος σήμερα ή μπορούμε να το ξανασυζητήσουμε το βράδυ;
Οι διευκρινίσεις μπορούν να αποτρέψουν το ενδεχόμενο να φαντάζεται ο καθένας κάτι διαφορετικό ακούγοντας την ίδια φράση.
Μερικές φορές το όριο επηρεάζει και εμάς
Ορισμένα όρια δεν είναι ουδέτερα.
Ο σύντροφος λέει:
Δεν θέλω να ζήσουμε μαζί.
Κι εσείς θεωρείτε τη συμβίωση σημαντικό μέρος του κοινού μέλλοντος της σχέσης.
Ή:
Δεν θέλω παιδιά.
Κι εσείς θέλετε.
Ή:
Χρειάζομαι πολύ περισσότερο χρόνο μόνος στη σχέση.
Κι εσείς χρειάζεστε πολύ περισσότερο χρόνο μαζί.
Εδώ μπορεί να μην υπάρχει διατύπωση που να λύνει τη διαφορά.
Το να σεβαστείτε το όριο του άλλου δεν σημαίνει να πείτε:
«Εντάξει, θα εγκαταλείψω τις δικές μου ανάγκες.»
Μπορεί να σημαίνει:
Σέβομαι ότι δεν θέλεις να ζήσουμε μαζί. Για μένα, όμως, αυτό είναι σημαντικό μακροπρόθεσμα. Θα πρέπει να σκεφτώ τι σημαίνει αυτό για τη σχέση μας.
Ο άλλος αποφασίζει για τον εαυτό του. Κι εσείς εξακολουθείτε να αποφασίζετε για τον εαυτό σας.
Ο σεβασμός ενός ορίου δεν είναι υποταγή. Ο άλλος έχει το δικαίωμα να ορίσει τι είναι αποδεκτό για τον ίδιο. Εσείς έχετε το ίδιο δικαίωμα να αποφασίσετε τι είναι αποδεκτό για εσάς.
Ορισμένες διαφορές δεν λύνονται με διαπραγμάτευση
Συχνά μπορούμε να βρούμε μια εναλλακτική. Μερικές φορές όχι.
Αν ένας άνθρωπος λέει:
Δεν το θέλω αυτό.
κι ο άλλος:
Εγώ δεν θέλω τη σχέση χωρίς αυτό.
μπορεί να μην υπάρχει συμβιβασμός που να ικανοποιεί και τους δύο.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτύχαμε στην επικοινωνία.
Μερικές φορές, χάρη στην καλή επικοινωνία, απλώς διαπιστώνουμε με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι οι ανάγκες μας δεν συμπίπτουν.
Κι αυτό είναι ένα σημαντικό αποτέλεσμα.
Τι γίνεται αν το όριο του άλλου με περιορίζει πάρα πολύ;
Τότε έχετε αρκετές επιλογές.
- Να αποδεχτείτε το όριο, ακόμη κι αν δεν σας αρέσει.
- Να ρωτήσετε αν υπάρχει άλλη επιλογή που θα σεβόταν τις ανάγκες και των δύο.
- Να πείτε τι χρειάζεστε εσείς στη συγκεκριμένη κατάσταση.
- Να αποφασίσετε ότι μια τέτοια διευθέτηση δεν είναι αποδεκτή για εσάς μακροπρόθεσμα.
Αυτό που δεν ανήκει και τόσο στις υγιείς επιλογές:
Θα συνεχίσω να προσπαθώ να πείσω τον άλλον μέχρι να αλλάξει το όριό του.
Αν το όριο του άλλου αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για εσάς, συχνά είναι προτιμότερο να το πείτε ανοιχτά παρά να το αποδομείτε σταδιακά με πίεση.
Ο σεβασμός ενός ορίου μπορεί να εκφραστεί πολύ απλά
Ο άλλος:
Σήμερα δεν θέλω επισκέψεις.
Εσείς:
Καταλαβαίνω σωστά ότι δεν θέλεις καθόλου επισκέψεις σήμερα;
Ο άλλος:
Ναι.
Εσείς:
Εντάξει. Στενοχωριέμαι, γιατί ανυπομονούσα να τους δω. Το σέβομαι. Ας συνεννοηθούμε αργότερα, σε παρακαλώ, για το πώς θέλουμε να κανονίζουμε τις επισκέψεις την επόμενη φορά.
Μέσα σε λίγες φράσεις κάνατε αρκετά σημαντικά πράγματα:
- βεβαιωθήκατε ότι καταλαβαίνετε σωστά το όριο,
- είπατε με ειλικρίνεια πώς σας επηρεάζει,
- δεν προσπαθήσατε να επιβληθείτε στον άλλον,
- και αφήσατε χώρο για μια μελλοντική συμφωνία.
Αυτό είναι διαφορετικό από το:
Μα τους το έχω ήδη υποσχεθεί.
Δεν μπορείς να μου το κάνεις αυτό.
Εντάξει, θα μείνουν μόνο μία ώρα.
Πραγματικά δεν ξέρω πια τι σε ενοχλεί συνέχεια.
Μια απλή δομή όταν δεν ξέρετε πώς να αντιδράσετε
Μπορεί να βοηθήσει αυτή η σειρά:
Ακούω το όριο → βεβαιώνομαι ότι το καταλαβαίνω → εκφράζω το συναίσθημα ή την ανάγκη μου → δεν πιέζω → αποφασίζω τι μπορώ να κάνω εγώ.
Για παράδειγμα:
Καταλαβαίνω ότι δεν θέλεις να μιλήσουμε γι’ αυτό σήμερα. Στενοχωριέμαι, γιατί θα ήθελα να το λύσουμε. Χρειάζομαι, όμως, να ξέρω πότε μπορούμε να το ξανασυζητήσουμε. Θα σε βόλευε αύριο το βράδυ;
Εδώ σέβεστε το όριο:
«Όχι σήμερα.»
Και ταυτόχρονα δεν εξαφανίζεται η δική σας ανάγκη:
«Χρειάζομαι να λύσουμε κάποια στιγμή το πρόβλημα.»
Έτσι μπορεί να μοιάζει ο αμοιβαίος σεβασμός.
Το να σέβεσαι τα όρια του άλλου δεν σημαίνει να χάσεις τη δική σου φωνή
Το όριο του άλλου μπορεί να είναι δυσάρεστο, μπορεί να το θεωρείτε υπερβολικό, να σας χαλάει τα σχέδια ή να σας προκαλεί απογοήτευση ή φόβο.
Δεν χρειάζεται να αρνηθείτε αυτά τα συναισθήματα ούτε να συμφωνείτε με τον τρόπο που βλέπει ο άλλος τον κόσμο.
Σημαντικό είναι κάτι άλλο:
Το όριο του άλλου δεν χρειάζεται να είναι ευχάριστο ούτε να συμβαδίζει με αυτό που θέλετε εσείς. Το να το σέβεστε σημαίνει να μην επιβάλλετε την αλλαγή του. Εσείς, όμως, εξακολουθείτε να αποφασίζετε τι θα κάνετε με αυτό στη δική σας ζωή.
Είναι εύκολο να σέβεσαι το «όχι» κυρίως όταν δεν σε νοιάζει το αποτέλεσμα
Σε μια πραγματική συζήτηση, ένα όριο μπορεί να σημαίνει ότι θα χάσουμε κάτι που θέλουμε πραγματικά.
- Ο σύντροφός μας δεν θέλει να συνεχίσει τη συζήτηση για ένα θέμα.
- Ένας φίλος αρνείται το αίτημά μας.
- Ένας συνάδελφος δεν θέλει να αναλάβει επιπλέον δουλειά.
- Ένα αγαπημένο μας πρόσωπο χρειάζεται μεγαλύτερη απόσταση.
Και τότε ακριβώς μπορεί να νιώσουμε την παρόρμηση να εξηγήσουμε άλλη μία φορά, να πείσουμε, να επιχειρηματολογήσουμε ή να προκαλέσουμε ενοχές.
Στο Duovio μπορείτε να εξασκηθείτε με ασφάλεια σε παρόμοιες καταστάσεις. Ένας εικονικός άνθρωπος θέτει ένα όριο κι εσείς μπορείτε να δοκιμάσετε πώς να εκφράσετε τη δική σας απογοήτευση ή ανάγκη, χωρίς να πιέσετε τον άλλον να αλλάξει την απόφασή του.
Έτσι μπορείτε να δοκιμάσετε τη διαφορά ανάμεσα στην κατανόηση, τη διαπραγμάτευση και την πίεση - και να αναζητήσετε μια αντίδραση που σέβεται τον άλλον, χωρίς παράλληλα να απαρνιέστε τον εαυτό σας.