Λέτε:
Σήμερα δεν θέλω να μιλήσω γι’ αυτό. Χρειάζομαι να ξεκουραστώ και μπορούμε να επιστρέψουμε στο θέμα αύριο.
Ο άλλος απαντά:
Δηλαδή πάλι το βάζεις στα πόδια από το πρόβλημα.
Προσπαθείτε ξανά:
Δεν το βάζω στα πόδια. Απλώς πραγματικά δεν έχω τώρα την ενέργεια.
Και έρχεται άλλη μία αντίδραση:
Αυτό το λες κάθε φορά. Τότε τουλάχιστον πες μου γιατί δεν θέλεις να μου μιλήσεις.
Ξαφνικά δεν εξηγείτε πλέον το πρόβλημα για το οποίο ξεκίνησε η συζήτηση.
Υπερασπίζεστε το ίδιο το δικαίωμα να έχετε ένα όριο.
Και ακριβώς εδώ συνήθως γίνεται πιο δύσκολο να το διατηρήσετε.
Το όριο δεν είναι αίτημα για συναίνεση
Όταν λέτε:
Δεν θέλω να μπαίνεις στο δωμάτιό μου χωρίς να χτυπάς.
μπορεί να ελπίζετε ότι ο άλλος θα απαντήσει:
Εντάξει, καταλαβαίνω.
Όμως δεν είναι υποχρεωμένος.
Μπορεί να πει:
Σιγά το πράγμα.
Γιατί το κάνεις τόσο μεγάλο θέμα;
Είμαστε οικογένεια, στο κάτω κάτω.
Το όριό σας όμως δεν χρειάζεται να είναι ευχάριστο για τον άλλον για να είναι έγκυρο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε όριο είναι αυτομάτως λογικό ή ότι δεν μπορούμε να το συζητήσουμε. Στις σχέσεις είναι φυσιολογικό να αναζητούμε μια αμοιβαία συμφωνία.
Η διαφορά είναι ανάμεσα στο:
«Ας ξεκαθαρίσουμε πώς θα λειτουργεί αυτό.»
και στο:
«Θα αγνοώ το όριό σου μέχρι να με πείσεις ότι έχεις το δικαίωμα να το θέτεις.»
Μην επαναλαμβάνετε δέκα διαφορετικούς λόγους
Όταν ο άλλος απορρίπτει το όριό μας, συχνά έχουμε την τάση να αναζητούμε ένα καλύτερο επιχείρημα.
Χρειάζομαι να είμαι μόνος απόψε.
«Γιατί;»
Επειδή είμαι κουρασμένος.
«Μα όλη μέρα καθόσουν στο γραφείο.»
Ναι, αλλά είχα πολλή δουλειά.
«Τότε μπορούμε να είμαστε μαζί και απλώς να ξεκουραζόμαστε.»
Και εσείς προσθέτετε κι άλλους λόγους.
Το πρόβλημα είναι ότι κάθε νέα εξήγηση προσφέρει ένα ακόμη σημείο για συζήτηση.
Μερικές φορές είναι πιο χρήσιμο να σταματήσετε να αναζητάτε το τέλεια πειστικό επιχείρημα:
Καταλαβαίνω ότι θα ήθελες να είμαστε μαζί. Εγώ όμως χρειάζομαι απόψε λίγο χρόνο για τον εαυτό μου.
Ο άλλος μπορεί ήδη να γνωρίζει τον λόγο σας.
Απλώς δεν συμφωνεί μαζί του.
Και αυτά είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Η επανάληψη του ορίου δεν είναι αγένεια
Όταν πρέπει να πούμε κάτι για δεύτερη φορά, συχνά νιώθουμε ότι θα έπρεπε πλέον να γίνουμε πιο αυστηροί.
Δεν χρειάζεται.
Μπορούμε απλώς να επαναλάβουμε το ίδιο μήνυμα.
Δεν θέλω να μιλήσω τώρα γι’ αυτό.
«Αλλά πρέπει να το λύσουμε.»
Συμφωνώ ότι πρέπει να το λύσουμε. Απόψε όμως δεν θα μιλήσω γι’ αυτό. Μπορούμε αύριο μετά τη δουλειά.
Η επανάληψη μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστη, επειδή έχουμε συνηθίσει να απαντάμε σε κάθε νέο επιχείρημα.
Μερικές φορές όμως η απλή επανάληψη είναι πιο αποτελεσματική από μια ακόμη υπεράσπιση.
Το να αναγνωρίζετε το συναίσθημα δεν σημαίνει ότι υποχωρείτε
Το όριό σας μπορεί πραγματικά να στενοχωρεί τον άλλον.
Ανυπομονούσα να έρθεις.
Δεν χρειάζεται να αγνοήσετε την απογοήτευσή του:
Καταλαβαίνω ότι σε στενοχωρεί.
Αλλά ούτε χρειάζεται να αλλάξετε αμέσως την απόφασή σας:
Σήμερα όμως δεν θα έρθω.
Οι δύο προτάσεις δεν αλληλοαναιρούνται.
Μπορείτε επίσης να πείτε:
Καταλαβαίνω ότι θα ήθελες απάντηση αμέσως. Εγώ όμως χρειάζομαι να το σκεφτώ και θα επικοινωνήσω μαζί σου αύριο.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι το ίδιο με τη συμφωνία.
Προσοχή στην πειθώ μέσω των ενοχών
Ορισμένες αντιδράσεις μπορεί να ακούγονται κάπως έτσι:
Αν νοιαζόσουν για μένα, θα το έκανες.
Εγώ θα έκανα τα πάντα για σένα.
Δηλαδή οι ανάγκες μου δεν σημαίνουν τίποτα για σένα.
Μια τέτοια φράση μάς παρασύρει εύκολα στην προσπάθεια να αποδείξουμε το αντίθετο:
Μα φυσικά και νοιάζομαι για σένα! Την προηγούμενη εβδομάδα, άλλωστε, εγώ…
Και η συζήτηση μετατοπίζεται ξανά αλλού.
Μπορείτε να διαχωρίσετε τη σχέση από τη συγκεκριμένη απόφαση:
Το ότι λέω όχι σε αυτό δεν σημαίνει ότι δεν νοιάζομαι για σένα. Η απάντησή μου όμως παραμένει η ίδια.
Δεν χρειάζεται να αποδεικνύετε ολόκληρη τη σχέση κάθε φορά που αρνείστε ένα αίτημα.
Όταν ο άλλος υποτιμά το όριο
Μερικές φορές δεν θα ακούσετε ένα άμεσο «όχι».
Αντί γι’ αυτό:
Το υπεραναλύεις.
Αυτό δεν είναι καν όριο.
Ένας φυσιολογικός άνθρωπος δεν θα είχε πρόβλημα με αυτό.
Είναι εύκολο να αρχίσετε να αναρωτιέστε αν είστε υπερβολικά ευαίσθητοι ή αν η ανάγκη σας είναι «φυσιολογική».
Μπορεί να είναι πιο χρήσιμο να επιστρέψετε στη συγκεκριμένη συμπεριφορά:
Μπορεί για σένα να μην είναι σημαντικό. Για μένα είναι. Σε παρακαλώ, την επόμενη φορά χτύπησε πριν μπεις.
Δεν χρειάζεται να συμφωνήσετε για το πόσο μεγάλο πρόβλημα είναι, ώστε να μπορέσετε να μιλήσετε για μια συγκεκριμένη αλλαγή.
Το όριο μερικές φορές χρειάζεται και συνέπεια
Το να πείτε:
Δεν θέλω να μου φωνάζεις.
είναι ένα σαφές μήνυμα.
Αν όμως ο άλλος συνεχίζει, είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι θα κάνετε εσείς.
Για παράδειγμα:
Αν συνεχίσουμε να φωνάζουμε, θα τελειώσω τη συζήτηση τώρα. Μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτήν όταν θα είμαστε και οι δύο πιο ήρεμοι.
Και αν οι φωνές συνεχιστούν, το όριο αποκτά σημασία όταν το τηρείτε πραγματικά:
Τώρα τελειώνω τη συζήτηση. Θα επιστρέψουμε σε αυτό αργότερα.
Η συνέπεια δεν είναι τιμωρία.
Δεν πρόκειται για:
Αν δεν με ακούσεις, δεν θα σου μιλήσω για μία εβδομάδα.
Πρόκειται για το να πείτε τι θα κάνετε εσείς για να προστατεύσετε το όριό σας.
Μην υπόσχεστε συνέπεια που δεν θέλετε να τηρήσετε
Σε μια έντονη συζήτηση είναι εύκολο να πούμε:
Αν το ξανακάνεις, δεν θα με ξαναδείς ποτέ.
Μια τέτοια δήλωση μπορεί να είναι περισσότερο απειλή παρά όριο.
Καλύτερα να επιλέξετε ένα ρεαλιστικό βήμα:
Αν συνεχίσεις να διαβάζεις τα μηνύματά μου χωρίς άδεια, δεν θα αφήνω το τηλέφωνό μου ξεκλείδωτο και θα πρέπει να βρούμε πώς θα αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη μεταξύ μας.
Το όριο είναι πολύ πιο ισχυρό όταν μπορείτε πραγματικά να εφαρμόσετε τη συνέπειά του.
Δεν είναι κάθε υπέρβαση ορίου σκόπιμη
Είναι επίσης καλό να μην ερμηνεύετε αυτομάτως κάθε παραβίαση ως επίθεση.
Οι άνθρωποι ξεχνούν. Κάτι καταλαβαίνουν λάθος. Οι παλιές συνήθειες αλλάζουν αργά.
Για παράδειγμα, είπατε:
Σε παρακαλώ, πριν καλέσουμε κάποιον στο σπίτι, ας το συζητάμε μεταξύ μας.
Και έναν μήνα αργότερα ο σύντροφός σας καλεί έναν γνωστό χωρίς προηγούμενη συνεννόηση.
Μπορείτε αρχικά να πείτε:
Είχαμε συμφωνήσει ότι θα συζητάμε εκ των προτέρων τις επισκέψεις. Αυτή τη φορά δεν έγινε. Χρειάζομαι την επόμενη φορά να ισχύσει αυτό.
Μόνο η επαναλαμβανόμενη αγνόηση του ίδιου, σαφώς διατυπωμένου ορίου μπορεί να δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για παρεξήγηση.
Τα όρια πρέπει να λειτουργούν και προς τις δύο κατευθύνσεις
Μερικές φορές σκεφτόμαστε:
«Αφού είναι δικό μου όριο, ο άλλος πρέπει να το αποδεχτεί.»
Όμως ένα όριο δεν μπορεί να αποτελεί εργαλείο ελέγχου του άλλου.
Για παράδειγμα:
Το όριό μου είναι ότι δεν επιτρέπεται να βγαίνεις με τους φίλους σου.
στην πραγματικότητα καθορίζει τη συμπεριφορά του άλλου ανθρώπου.
Μια διαφορετική διατύπωση θα μπορούσε να είναι:
Δεν θέλω να βρίσκομαι σε μια σχέση όπου ο σύντροφός μου επιστρέφει κάθε βράδυ μεθυσμένος στο σπίτι.
Τώρα περιγράφετε τι είναι αποδεκτό για εσάς και ποια απόφαση μπορείτε να πάρετε εσείς.
Η υγιής επικοινωνία επομένως σημαίνει όχι μόνο να μπορείτε να θέτετε τα δικά σας όρια, αλλά και να μπορείτε να ακούτε τα όρια του άλλου.
Τι γίνεται αν ο άλλος αρνείται επανειλημμένα το όριο;
Αν εξηγήσατε το όριο με σαφήνεια, το επαναλάβατε αρκετές φορές και ο άλλος εξακολουθεί να το αγνοεί, ίσως μια ακόμη πιο τέλεια διατύπωση να μην λύσει το πρόβλημα.
Σε αυτή την περίπτωση το ερώτημα μπορεί να μην είναι πλέον:
«Πώς να του το εξηγήσω καλύτερα;»
αλλά:
«Τι θα κάνω όταν γνωρίζω ότι αυτό το όριο δεν θα γίνει σεβαστό;»
Αυτό μπορεί να σημαίνει, για παράδειγμα, να περιορίσετε μια συγκεκριμένη κατάσταση, να αποχωρήσετε από μια συγκεκριμένη συζήτηση, να αλλάξετε τον τρόπο συνεργασίας ή να επανεξετάσετε πώς λειτουργεί η σχέση σε αυτόν τον τομέα.
Η καλή επικοινωνία μπορεί να ξεκαθαρίσει πολλά πράγματα.
Δεν μπορεί όμως να αναγκάσει τον άλλον να σεβαστεί μια απόφαση που δεν θέλει να σεβαστεί.
Τι μπορείτε λοιπόν να πείτε;
Δεν υπάρχει μία καθολική φράση. Μπορούν όμως να βοηθήσουν σύντομες διατυπώσεις:
Καταλαβαίνω ότι διαφωνείς. Αυτό όμως δεν αλλάζει την απόφασή μου.
Έχω ήδη εξηγήσει τι χρειάζομαι. Δεν θέλω να συνεχίσω να το διαπραγματεύομαι.
Μπορούμε να μιλήσουμε για το πώς θα το λύσουμε πρακτικά, αλλά δεν θέλω να υπερασπιστώ ξανά γιατί έχω αυτό το όριο.
Αν η συζήτηση συνεχιστεί με αυτόν τον τρόπο, θα την τελειώσω τώρα.
Δεν σου λέω τι πρέπει να κάνεις. Σου λέω τι θα κάνω εγώ αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί.
Η δύναμη αυτών των φράσεων δεν βρίσκεται στην αυστηρότητά τους.
Βρίσκεται στο ότι είναι σαφείς και δεν χρειάζονται άλλες δέκα φράσεις για να τις υπερασπιστείτε.
Ο στόχος δεν είναι να νικήσετε τον άλλον
Η θέσπιση ενός ορίου δεν πρέπει να είναι μάχη εξουσίας.
Το ιδανικό αποτέλεσμα δεν είναι:
«Τον ανάγκασα να παραδεχτεί ότι έχω δίκιο.»
Αλλά μάλλον:
«Είπα καθαρά τι χρειάζομαι, άκουσα την άλλη πλευρά και δεν έπαψα να σέβομαι το όριό μου μόνο και μόνο επειδή δεν άρεσε στον άλλον.»
Και μερικές φορές θα διαπιστώσετε ότι μπορεί να βρεθεί ένας συμβιβασμός.
Άλλοτε θα διαπιστώσετε ότι σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα ο συμβιβασμός δεν είναι δυνατός.
Και αυτό είναι χρήσιμη πληροφορία.
Το πιο δύσκολο είναι συνήθως η δεύτερη απάντηση
Μπορούμε να προετοιμάσουμε εκ των προτέρων το πρώτο όριο:
Δεν θέλω να έρχεσαι χωρίς να με έχεις ειδοποιήσει.
Η πραγματική εξάσκηση όμως ξεκινά τη στιγμή που ο άλλος απαντά:
Για όνομα του Θεού, είμαστε οικογένεια. Γιατί το κάνεις τόσο μεγάλο δράμα;
Ακριβώς τότε έχουμε την τάση να αρχίσουμε να εξηγούμε, να υποχωρούμε ή, αντίθετα, να επιτεθούμε.
Στο Duovio μπορείτε να δοκιμάσετε μια τέτοια κατάσταση εκ των προτέρων. Ένας εικονικός άνθρωπος θα αντιδράσει στο όριό σας και εσείς μπορείτε να εξασκηθείτε στο πώς να το επαναλάβετε, να μην υπερασπίζεστε τον εαυτό σας επ’ αόριστον και να επιλέξετε ένα ρεαλιστικό επόμενο βήμα.