Θα πείτε:
Δεν θέλω να μιλήσω γι’ αυτό σήμερα. Χρειάζομαι να ξεκουραστώ και μπορούμε να επανέλθουμε σε αυτό αύριο.
Ο άλλος απαντά:
Δηλαδή πάλι αποφεύγεις το πρόβλημα.
Προσπαθείτε ξανά:
Δεν αποφεύγω τίποτα. Απλώς πραγματικά δεν έχω τώρα την ψυχική χωρητικότητα.
Και έρχεται άλλη μια αντίδραση:
Αυτό λες κάθε φορά. Τότε τουλάχιστον πες μου γιατί δεν θέλεις να μου μιλήσεις.
Ξαφνικά δεν εξηγείτε πλέον το πρόβλημα για το οποίο ξεκίνησε η συζήτηση.
Υπερασπίζεστε το ίδιο το δικαίωμα να έχετε ένα όριο.
Και ακριβώς εδώ η διατήρησή του γίνεται συνήθως πιο δύσκολη.
Το όριο δεν είναι αίτημα για συναίνεση
Όταν λέτε:
Δεν θέλω να μπαίνεις στο δωμάτιό μου χωρίς να χτυπάς.
μπορεί να ελπίζετε ότι ο άλλος θα απαντήσει:
Εντάξει, καταλαβαίνω.
Όμως δεν είναι υποχρεωμένος.
Μπορεί να πει:
Μα δεν έγινε και τίποτα.
Γιατί το κάνεις τόσο μεγάλο θέμα;
Είμαστε οικογένεια, τέλος πάντων.
Το όριό σας όμως δεν χρειάζεται να είναι ευχάριστο για τον άλλον για να είναι έγκυρο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε όριο είναι αυτομάτως λογικό ή ότι δεν μπορεί να συζητηθεί. Στις σχέσεις είναι φυσιολογικό να αναζητάμε μια αμοιβαία συμφωνία.
Η διαφορά είναι ανάμεσα στο:
Ας ξεκαθαρίσουμε πώς θα λειτουργεί αυτό.
και στο:
Θα αγνοώ το όριό σου μέχρι να με πείσεις ότι έχεις δικαίωμα να το θέτεις.
Μην επαναλαμβάνετε δέκα διαφορετικούς λόγους
Όταν ο άλλος απορρίπτει το όριό μας, συχνά έχουμε την τάση να αναζητούμε ένα καλύτερο επιχείρημα.
Χρειάζομαι να μείνω μόνος απόψε.
Γιατί;
Επειδή είμαι κουρασμένος.
Μα όλη μέρα καθόσουν στο γραφείο.
Ναι, αλλά είχα πολλή δουλειά.
Τότε μπορούμε να είμαστε μαζί και απλώς να ξεκουραζόμαστε.
Και προσθέτετε κι άλλους λόγους.
Το πρόβλημα είναι ότι κάθε νέα εξήγηση προσφέρει ένα ακόμη σημείο για συζήτηση.
Μερικές φορές είναι πιο χρήσιμο να σταματήσετε να αναζητάτε το απόλυτα πειστικό επιχείρημα:
Καταλαβαίνω ότι θα ήθελες να είμαστε μαζί. Εγώ όμως χρειάζομαι το αποψινό βράδυ για τον εαυτό μου.
Ο άλλος μπορεί ήδη να γνωρίζει τον λόγο σας.
Απλώς δεν συμφωνεί μαζί του.
Και αυτά είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Η επανάληψη του ορίου δεν είναι αγένεια
Όταν πρέπει να πούμε κάτι για δεύτερη φορά, συχνά νιώθουμε ότι θα πρέπει πλέον να γίνουμε πιο αυστηροί.
Δεν χρειάζεται.
Μπορούμε απλώς να επαναλάβουμε το ίδιο μήνυμα.
Δεν θέλω να μιλήσω γι’ αυτό τώρα.
Αλλά πρέπει να το λύσουμε.
Συμφωνώ ότι πρέπει να το λύσουμε. Απόψε όμως δεν θα μιλήσω γι’ αυτό. Μπορούμε αύριο μετά τη δουλειά.
Η επανάληψη μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστη, επειδή έχουμε συνηθίσει να απαντάμε σε κάθε νέο επιχείρημα.
Μερικές φορές όμως η απλή επανάληψη είναι ακριβώς πιο αποτελεσματική από την περαιτέρω υπεράσπιση.
Η αναγνώριση του συναισθήματος δεν σημαίνει υποχώρηση
Το όριό σας μπορεί πράγματι να στενοχωρεί τον άλλον.
Ανυπομονούσα να έρθεις.
Δεν χρειάζεται να αγνοήσετε την απογοήτευσή του:
Καταλαβαίνω ότι σε στενοχωρεί.
Αλλά ούτε χρειάζεται να αλλάξετε αμέσως την απόφασή σας:
Σήμερα όμως δεν θα έρθω.
Οι δύο φράσεις δεν αλληλοαναιρούνται.
Μπορείτε επίσης να πείτε:
Καταλαβαίνω ότι θα ήθελες μια απάντηση αμέσως. Εγώ όμως χρειάζομαι να το σκεφτώ και θα σου απαντήσω αύριο.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι το ίδιο με τη συμφωνία.
Προσοχή στην πειθώ μέσω των ενοχών
Ορισμένες αντιδράσεις μπορεί να ακούγονται κάπως έτσι:
Αν νοιαζόσουν για μένα, θα το έκανες.
Εγώ θα έκανα τα πάντα για σένα.
Δηλαδή οι ανάγκες μου δεν σημαίνουν τίποτα για σένα.
Μια τέτοια φράση εύκολα μας παρασύρει σε αποδείξεις:
Μα φυσικά και νοιάζομαι για σένα! Την περασμένη εβδομάδα άλλωστε…
Και η συζήτηση μετατοπίζεται ξανά αλλού.
Μπορείτε να διαχωρίσετε τη σχέση από τη συγκεκριμένη απόφαση:
Το ότι λέω όχι δεν σημαίνει ότι δεν νοιάζομαι για σένα. Η απάντησή μου όμως παραμένει η ίδια.
Δεν χρειάζεται να αποδεικνύετε ολόκληρη τη σχέση κάθε φορά που αρνείστε ένα αίτημα.
Όταν ο άλλος υποβαθμίζει το όριο
Μερικές φορές δεν θα ακούσετε ένα άμεσο «όχι».
Αντί γι’ αυτό:
Το παρασκέφτεσαι υπερβολικά.
Αυτό δεν είναι καν όριο.
Ένας φυσιολογικός άνθρωπος δεν θα είχε πρόβλημα με αυτό.
Είναι εύκολο να αρχίσετε να αναρωτιέστε αν είστε υπερβολικά ευαίσθητοι ή αν η ανάγκη σας είναι «φυσιολογική».
Πιο χρήσιμο μπορεί να είναι να επιστρέψετε στη συγκεκριμένη συμπεριφορά:
Ίσως για σένα να μην είναι σημαντικό. Για μένα είναι. Σε παρακαλώ, την επόμενη φορά χτύπα πριν μπεις.
Δεν χρειάζεται να συμφωνήσετε για το πόσο μεγάλο πρόβλημα είναι, ώστε να μπορέσετε να μιλήσετε για μια συγκεκριμένη αλλαγή.
Το όριο μερικές φορές χρειάζεται και συνέπεια
Το να πείτε:
Δεν θέλω να μου φωνάζεις.
είναι ένα σαφές μήνυμα.
Αν όμως ο άλλος συνεχίζει, είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι θα κάνετε εσείς.
Για παράδειγμα:
Αν συνεχίσουμε με φωνές, θα τερματίσω τώρα τη συζήτηση. Μπορούμε να επανέλθουμε όταν θα είμαστε και οι δύο πιο ήρεμοι.
Και αν οι φωνές συνεχιστούν, το όριο αποκτά νόημα όταν πράγματι το τηρείτε:
Τώρα τερματίζω τη συζήτηση. Θα επανέλθουμε αργότερα.
Η συνέπεια δεν είναι τιμωρία.
Δεν πρόκειται για:
Αν δεν με ακούσεις, δεν θα σου μιλήσω για μια εβδομάδα.
Πρόκειται για το να πείτε τι θα κάνετε εσείς για να προστατεύσετε το όριό σας.
Μην υπόσχεστε μια συνέπεια που δεν θέλετε να τηρήσετε
Σε μια έντονη συζήτηση εύκολα λέμε:
Αν το ξανακάνεις, δεν θα με ξαναδείς ποτέ.
Μια τέτοια δήλωση μπορεί να είναι περισσότερο απειλή παρά όριο.
Καλύτερα να επιλέξετε ένα ρεαλιστικό βήμα:
Αν συνεχίσεις να διαβάζεις τα μηνύματά μου χωρίς άδεια, δεν θα αφήνω το τηλέφωνό μου ξεκλείδωτο και θα πρέπει να βρούμε πώς θα αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη μεταξύ μας.
Το όριο είναι πολύ πιο σταθερό όταν μπορείτε πράγματι να εφαρμόσετε τη συνέπειά του.
Δεν είναι κάθε παραβίαση ορίου σκόπιμη
Είναι επίσης καλό να μην ερμηνεύετε αυτομάτως κάθε παραβίαση ως επίθεση.
Οι άνθρωποι ξεχνούν. Κάτι το καταλαβαίνουν λάθος. Οι παλιές συνήθειες αλλάζουν αργά.
Για παράδειγμα, είπατε:
Σε παρακαλώ, πριν προσκαλέσουμε κάποιον στο σπίτι, ας το συμφωνούμε μεταξύ μας.
Και έναν μήνα αργότερα ο σύντροφός σας προσκαλεί έναν γνωστό χωρίς προηγούμενη συνεννόηση.
Μπορείτε αρχικά να πείτε:
Είχαμε συμφωνήσει ότι θα συνεννοούμαστε εκ των προτέρων για τις επισκέψεις. Αυτή τη φορά δεν έγινε. Χρειάζομαι να ισχύσει την επόμενη φορά.
Μόνο η επανειλημμένη αγνόηση του ίδιου, σαφώς διατυπωμένου ορίου μπορεί να δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για παρεξήγηση.
Το όριο πρέπει να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις
Μερικές φορές σκεφτόμαστε:
«Αφού είναι δικό μου όριο, ο άλλος πρέπει να το αποδεχτεί.»
Όμως το όριο δεν μπορεί να είναι εργαλείο ελέγχου του άλλου.
Για παράδειγμα:
Το όριό μου είναι ότι δεν επιτρέπεται να βγαίνεις με τους φίλους σου.
στην πραγματικότητα καθορίζει τη συμπεριφορά του άλλου ανθρώπου.
Μια άλλη διατύπωση θα μπορούσε να είναι:
Δεν θέλω να είμαι σε μια σχέση όπου ο σύντροφος επιστρέφει κάθε βράδυ στο σπίτι μεθυσμένος.
Τώρα περιγράφετε τι είναι αποδεκτό για εσάς και ποια απόφαση μπορείτε να πάρετε εσείς.
Επομένως, η υγιής επικοινωνία σημαίνει όχι μόνο να μπορείτε να θέτετε τα δικά σας όρια, αλλά και να μπορείτε να ακούτε τα όρια του άλλου.
Τι γίνεται αν ο άλλος απορρίπτει επανειλημμένα το όριο;
Αν έχετε εξηγήσει σαφώς το όριο, το έχετε επαναλάβει αρκετές φορές και ο άλλος εξακολουθεί να το αγνοεί, μια ακόμη πιο τέλεια διατύπωση ίσως δεν λύσει το πρόβλημα.
Σε αυτή την περίπτωση, το ερώτημα ίσως δεν είναι πλέον:
Πώς να του το εξηγήσω καλύτερα;
αλλά:
Τι θα κάνω όταν ξέρω ότι αυτό το όριο δεν θα γίνει σεβαστό;
Αυτό μπορεί, για παράδειγμα, να σημαίνει ότι θα περιορίσετε μια συγκεκριμένη κατάσταση, θα αποχωρήσετε από μια συγκεκριμένη συζήτηση, θα αλλάξετε τον τρόπο συνεργασίας ή θα επανεξετάσετε πώς λειτουργεί η σχέση σε αυτόν τον τομέα.
Η καλή επικοινωνία μπορεί να ξεκαθαρίσει πολλά πράγματα.
Δεν μπορεί όμως να αναγκάσει τον άλλον να σεβαστεί μια απόφαση την οποία δεν θέλει να σεβαστεί.
Τι μπορείτε λοιπόν να πείτε;
Δεν υπάρχει μία καθολική φράση. Μπορούν όμως να βοηθήσουν σύντομες διατυπώσεις:
Καταλαβαίνω ότι διαφωνείς. Αυτό όμως δεν αλλάζει την απόφασή μου.
Έχω ήδη εξηγήσει τι χρειάζομαι. Δεν θέλω να συνεχίσω να το διαπραγματεύομαι.
Μπορούμε να μιλήσουμε για το πώς θα το解决σουμε πρακτικά, αλλά δεν θέλω να υπερασπιστώ ξανά γιατί έχω αυτό το όριο.
Αν η συζήτηση συνεχιστεί με αυτόν τον τρόπο, θα την τερματίσω τώρα.
Δεν σου λέω τι πρέπει να κάνεις. Σου λέω τι θα κάνω εγώ, αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί.
Η δύναμη αυτών των φράσεων δεν βρίσκεται στη σκληρότητά τους.
Βρίσκεται στο ότι είναι σαφείς και δεν χρειάζονται δέκα ακόμη φράσεις για να τις υπερασπιστείτε.
Στόχος δεν είναι να νικήσετε τον άλλον
Η θέσπιση ορίου δεν πρέπει να είναι μάχη εξουσίας.
Το ιδανικό αποτέλεσμα δεν είναι:
«Τον ανάγκασα να αναγνωρίσει ότι έχω δίκιο.»
Αλλά μάλλον:
«Είπα ξεκάθαρα τι χρειάζομαι, άκουσα την άλλη πλευρά και δεν έπαψα να τηρώ το όριό μου επειδή δεν άρεσε στον άλλον.»
Και μερικές φορές θα διαπιστώσετε ότι μπορεί να βρεθεί ένας συμβιβασμός.
Άλλοτε θα διαπιστώσετε ότι σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα ο συμβιβασμός δεν είναι δυνατός.
Και αυτό είναι χρήσιμη πληροφορία.
Το πιο δύσκολο είναι συνήθως η δεύτερη απάντηση
Μπορούμε να προετοιμάσουμε εκ των προτέρων το πρώτο όριο:
Δεν θέλω να έρχεσαι σε μένα χωρίς προειδοποίηση.
Η πραγματική εξάσκηση όμως αρχίζει τη στιγμή που ο άλλος απαντά:
Μα για όνομα του Θεού, είμαστε οικογένεια. Γιατί το κάνεις τόσο μεγάλο δράμα;
Ακριβώς τότε έχουμε την τάση να αρχίσουμε να εξηγούμε, να υποχωρούμε ή, αντίθετα, να επιτεθούμε.
Στο Duovio μπορείτε να δοκιμάσετε μια τέτοια κατάσταση σε προσομοίωση. Ένα εικονικό άτομο θα αντιδράσει στο όριό σας και εσείς μπορείτε να εξασκηθείτε στο πώς να το επαναλάβετε, χωρίς να υπερασπίζεστε τον εαυτό σας ατελείωτα, και στο πώς να επιλέξετε ένα ρεαλιστικό επόμενο βήμα.